Anticlaudianus sive

De officiis viri boni et perfecti

1182/83

___________________________________________________

Liber secundus

Regia tota silet; expirat murmur in altum,

Cum uisu placidos delegat curia uultus,

Cum uisu currit animus uisumque uolantem

Anticipare cupit uisus auriga uoluntas.

5

Euocat ergo foras mentem Rationis inundans

Eloquium sermoque modum decurrit in istum:

«Plus quam posse meum possit me posse iubetis,

Dum uestram cogor indocta docere Mineruam.

Sic mirti presunt lauris, oleaster oliuis,

10

Sic saliunca rosis, uilis sic alga iacintis

Prefertur germinique lutum uiolisque cicuta;

Sic ouis a capra mendicat uelleris usum,

Sic tumidus torrens a riuo postulat undam,

Sic solet a Dauo Narcisus querere formam,

15

Sic addit lucem candele flamma diei.

Sed quantum cogit, iubet, instat uestra uoluntas

Vt super hiis que uestra modo discrecio mouit,

Mendicata mei tandem suffragia dentur

Consilii, plene uestris obsistere uotis

20

Nolo, sicque mea uobiscum uelle uoluntas

Incipit, ut tandem cupiat quodcumque necesse est.

Defecata minus aliamque rogancia formam,

Consilii secreta meis deponere uerbis

Malo, quam uotis uulgata fronte repugnem,

25

Aut mea coniectent suspecta silencia fastum.

Ergo precor ueniam, uenie non tarda sequatur

Gracia delictum, releuet compassio morbum,

Si minus excoctas raciones uerba propinent,

Vel racionis inops, ieiunus sermo laboret;

30

Nec stupor inuadat uestre munimina mentis,

Si sibi sermo meus maculas erroris adoptat.

Error in humanis comes indefessus oberrat,

Denigrare solet fermenti copia quicquid

Humanus sermo uel mens humana voluptat.

35

Si tamen officio finis respondeat, alter

Non orantis erit error, non culpa medentis,

Si primus finis fraudetur fine secundo.

Non ferit assiduo telum quodcumque minatur,

Non semper medicus sanat, non ipse perorat

40

Retor, non logicus ad metas peruenit, immo

Sepe iacens, calle medio defessus anhelat.

Discretum, prudens, cautum, laudabile, tutum,

Vtile consilium Nature iudico, uotum

Approbo, propositum laudo, molimen adoro

45

Vt nouus in mundo peregrinet Lucifer, in quo

Nullius labis occasus nubilet ortum,

Solis in occasu sol alter proferat ortum,

Sol nouus in terris oriatur, cuius in ortu

Sol uetus occasus proprios lugere putetur,

50

Possideat solus quicquid possedimus omnes;

Omnis homo sic unus erit, sic omne quod unum:

Vnus in esse suo, sed erit uirtutibus omnis.

Sit contra uicia que nos depellere temptant

Tutor, defensor, iudex, athleta, patronus;

55

A nostris laribus cum nos exterminet orbis,

Hie noster thalamus, nostrum firmetur asylum.

Non tamen inficior uterine uerba sororis,

Que tanti limam sapiunt examinis, immo

Verius hec eadem possunt examina dici,

60

Cum nostrum fateatur opus nostramque requirat

Incudem, fluitans humane machina molis.

Corpus ad esse suum uocat artis regula nostre;

Excipit hanc hominis animam, que semper ab istis

Legibus excipitur, meliori pollice ducta.

65

Non tamen a tanto debet secedere uoto

Instans propositum nec citra prelia uinci,

Quamuis ad tantas operas tantumque laborem

Nature suspiret opus citraque residat.

Supplebit tamen ipsa manus diuina quod infra

70

Perfecti normam Nature norma relinquet:

Quod Natura facit diuinus perficit auctor;

Diuinum creat ex nichilo, Natura caduca

Procreat ex aliquo; Deus imperat, illa ministrat;

Hie regit, illa facit; hie instruit, illa docetur.

75

Ergo si nostris que sunt indigna fauore

Votis aspirat, suspiria nostra relaxans,

Plenius applaudet istis que sola perorant,

Nec candore precum uestiri cultius orant.

Vota tamen precibus nostris mellita mereri

80

Plus possunt tali melius condita sapore.

Ergo vota, preces, animos fundamus in illum,

Vt nostris faueat uotis, ut uota secundet

Qui solus complere potest, nec tarda sequetur

Mens diuina preces, si mens legauerit extra.

85

Quem non rethoricis oracio picta figuris,

Non ignauus opum cumulus, non musa Maronis,

Non amor ypocrita nec honor uenator amoris

Demulcet, sed sola precum dulcedo perorat,

Si tamen a fonte cordis deducta madescat.

90

Restat in ambiguo nec certa luce patescit

Que nostrum, quibus auxiliis, quo calle uiarum

In superas deuecta domos, donetur honore

Legati, que uota Deo presentet et, instans

Imbre precum, precibus diuinas compluat aures.

95

Sed tamen, ut proprie mentis sentencia dictat,

Nulla potest melius istius muneris usum

Amplecti quam nostra soror Prudencia, cuius

Debellare nequit uirtutem turba laborum.

Cuius iter, gressus obstacula nulla retardant,

100

Non strepitus, non ira maris, non uallis abyssus,

Non iuga, non celsi preceps audacia montis

Asperitasque uie saxis callosa, nec ipse

Limitis ambages desertaque nescia gressus,

Non rabies uenti, non imbribus hebria nubes,

105

Non tonitrus horrenda lues, non nubilus aer

Quin superos adeat, quin uisitet astra Deique

Imbibat archanum. Diuino fonte madescens,

Cernit in archanis superum quis conditor orbis,

Quid Deus ipse uelit, quid mundo preparet aut quid

110

Preuideat aut prouideat, uel destinet orbi,

Quid celi possint secreta, quid astra loquantur,

Cur celi motu cursus nugetur eodem,

Semper in occasum uergens contra quem planeta

Militet aduerso motu celumque refrenet;

115

Morbida Saturni quid mundo stella minetur,

Quamue salutis opem iouialis gracia mundo

Nunciet, aut Martis sidus que bella prophetet,

Quo duce, qua causa, quo fomite quoue patrono,

Temperie, motu, uita, splendore, meatu

120

Prouidet, applaudit, blanditur, consulit orbi

Sol, oculus mundi, uite fons, cereus orbis;

Quas Venus, illecebras, que tristia gaudia, tristes

Leticias, mala dulcia, pocula fellea terris

Offert et felle mellito cumpluit orbem;

125

Quo nexu, qua lege meant, quo federe iuncti

Lucifer et nostri Cillenius, assecla solis

Nascentis, uexilla gerunt, famulantur eunti

Alternantique uices, sibi quas partitur uterque,

Alter in alterius usum transcribitur, alter

130

Solis in occasu splendescit, solis in ortu

Alter, et alterni sibi mutua nomina donant:

Hesperus occasum comitatur, Lucifer ortum.

Quo modo mendicat alienum luna decorem,

Cur a luce sua Phebe demissa parumper

135

Detrimenta sue deplorat lucis, at infra

Plenius exhausta, tocius luminis amplam

Iacturam queritur, sed rursus fratris in igne

Ardescens, nutrit attriti damna decoris,

Perfectos tandem circumfert plena nitores.

140

Quis ligat in nube pluuiam, cur mugiat aer,

Quis pariat uentos, quis eorum seminet iras,

Cur in tot facies exit substancia nubis,

Nunc pluuie plena lacrimis, nunc cana pruinis,

Nunc uestita niuis facie, nunc grandinis arma

145

Suscipit et celi miratur terra sagitas.

Ergo que melius legati nomen inibit

Quam Fronesis, cui cuncta Dei secreta loquntur?

Ergo si nostris uult condescendere uotis,

Omnia prouenient, ut lex deposcit et ordo

150

Postulat, et certis claudentur singula metis.

Nec puto quod tanta rerum molimina, tantos

Cognatus animi, tanti momenta favoris

Defraudare uelit tantosque refellere questus.

Nil dubii superest, hiis concurrentibus; omnes

155

Aggrediamur opus; melior fortuna sequetur.

Dimidium qui cepit habet, finisque beati

Gracia principiis semper respondet honestis».

Sic animos captat Racio mentesque sororum

Allicit et turbam cogit plus uelle uolentem.

160

Sed tamen assensum Prudencia sola minorem

Donat seque parem tanto negat esse labori.

Cogitur, illa negat meruitque negacio cogi.

Fluctuat hec, se nolle negat nec uelle fatetur,

Inter utrumque uolat, nec uult et nolle ueretur.

165

Cum sic in dubio mens pendet, fluctuat, heret,

In medium cuncta medians Concordia sese

Profert, in cuius facie deitatis ymago

Splendet et humani fastidit tedia uultus.

Pacem sponte tenet crinis flammancior auro,

170

Se sibi concillat nec opem sibi pectinis optat;

Sed sibi sufficiens in tanta pace quiescit

Vt nec perflantis Boree suspiria crinem

Sollicitare queant litisque creare tumultum;

Forma, figura, modus, numerus, mensura decenter

175

Membris aptatur et debita munera soluit.

Sic sibi respondent concordi pace ligata

Membra, quod in nullo discors uinctura uidetur.

Vnius uultus, uno contenta colore

Vestis in ornatum membrorum transit, eisdem

180

Sic aptata foris quod eis inscripta putetur.

Illic arte sua vitam pictura secundam

Donat eis quos castus amor, concordia simplex,

Pura fides, uera pietas coniunxit et unum

Esse duos fecit purgati fedus amoris;

185

Nam Dauid et Ionathas ibi sunt duo, sunt tamen unum;

Cum sint diuersi, non sunt duo mente sed unus;

Dimidiant animas, sibi se partitur uterque.

Vt sibi Pyrithous se reddat, redditus orbi

Theseus inferni loca, monstra, pericula uictat,

190

Viuere posse negat in se, nisi uiuat in illo;

Tydeus arma rapit, ut regnet Thydeus alter,

In Polinice suo pugnat seseque secundum,

Dum regnare cupit sibi, poscere regna uidetur.

Alter in Eurialo comparet Nisus et alter

195

Eurialus uiget in Niso; sic alter utrumque

Reddit et ex uno comitum pensatur uterque.

Atride furit in furiis eiusque furorem

Iudicat esse suum Pilades patiturque Megeram,

Ne paciatur idem Pilades suus alter et idem.

200

Hec pictura suis loquitur misteria signis;

Non res ipsa magis, non lingua fidelius unquam

Talia depingit talique sophismate uisum

Decipiens oculis, rerum concludit in umbra

Qui preco solet esse boni pacisque figura.

205

Virginis in dextra, foliorum crine comatus,

Flore tumens, fructus expectans, ramus oliue

Pubescit nec matris humi solacia querit.

Quo mediante, uices, nexus et uincula rerum,

Fedus, amicitiam, pacem Concordia nectit.

210

Ad uirge nutum pacem sibi postulat illa

Verborumque uotis succurrens, nutibus illis

Prodit in hec uerbique sonum sentencia dictat:

«Si mea iura, meas leges, mea federa mundus

Olim seruasset uel adhuc seruaret amoris

215

Vincula, non tantis gemeret sub cladibus orbis;

Non cenam fratrum, non cene flesset abusum

Phebus et errantis Nature crimina lugens,

Noctis abusiue tenebras legasset in orbem.

Non rex thebanus, Pollinicis frater et hostis,

220

Exutus fratrem, sese mutasset in hostem.

Non Progne commenta dolos, exuta parentem,

Pro pietate scelus redolens, pro matre nouercam,

In sua degenerem uertisset uiscera dextram,

Nec furor armasset contra sua uiscera matrem.

225

Troie nobilitas, Troie decus, inclita Troie

Fama uireret adhuc nec laudis flore careret.

Non auri potum siciens, non hebrius auro

Aurum potasset Crassus, male potus in auro.

Non olim ciuile nefas, non Cesaris arma,

230

Non pueri regis animum, non federa regni,

Non mortis seruile genus seruosque probasset

Magnus et exanimis, truncatus, nudus honore

Funeris, in nuda solus iacuisset harena.

Post tantos belli strepitus, post funera Martis,

235

Post gladii furias, post tot discrimina Cesar

Non fraudes pugnamque stili sensisset inhertem.

Cesaris insultus, belli momenta, furorem

Fortune casusque uices Antonius olim

De facili posset uitasse, nec uxor, adoptans

240

Mammis serpentes, colubros lactasset et ipsos

Vberibus portans, portasset in ubere mortem.

Ni stabili nexu, concordi federe, pace

Perpetua uicibusque meis elementa ligassem,

Intestinus adhuc strepitus primordia rerum

245

Dissona concuteret germanaque bella mouerent;

Officiis excepta suis, ignara meatus,

Scabra situ, confusa locis, permixta figuris,

Fortuitis agitata modis, elementa iacerent.

Et nisi sponte meis obnoxia legibus essent

250

Astra poli, celique uices, septemque planete

Ordine, pace, fide, numero nexuque ligati,

Omnia fortuitis ruerent incerta minis.

Ni mea corporibus animas iunctura ligasset,

Dedignans habitare casas, ergastula carnis,

255

Spiritus egrediens proprios remearet in ortus.

Hec probat, hec fatur, hec disputat, edocet, instat.

Ostendit Racio quod nil seruatur in esse

Quod seruare meas leges et iura recuset.

Nos ergo liget unus amor, liget una uoluntas,

260

Vnum uelle liget, liget unum nolle sorores.

Cetera si normam pacis seruare tenentur,

Nos magis ad quarum nutum disponitur orbis,

Quas penes arbitrium ius est et regula mundi.

Quis nexus, quis uerus amor, quod fedus amoris,

265

Que pietas, que pura fides, que linea recti

In rebus reliquis saltern uestigia pacis

Seruabit? Si nostra manet concordia discors,

Defiluet in membra capitis iactura dolentis,

Deffluet in ramos vicium radicis amare,

270

Deffluet in riuos tabes cognata fluento.

Quis lune splendor, si solis lumen oberret?

Quis riui fluctus, si copia fluminis aret?

Quis grani fructus, si torpens languet arista?

Si nostram pacem discordia dissuit, immo

275

Rumpit, nostra perit uirtus, nam stare negatur,

Occasum paciens, in se diuisa potestas.

Cum nobis donet consensus robur adultum,

Dissensus noster uires exhauriet istas:

Effectus medicina suos diuisa recusat;

280

Quem sibi distribuunt riui minus amnis inundat,

Vel diuisa minus candescit flamma camini;

Acrior insultus uiciorum pugnaque maior

Nobis incumbet, si nos diuiserit error;

Postquam cementi rumpit discordia muros,

285

Hostili pugne muros exponit inhermes;

Acrius insultat sevitque profundius ensis,

Conserte partes ubi nulla repagula donant

Nec series harum conserta recalcitrat ensi;

Acrius in uolucrem Iouialis fulminat ales,

290

Cum plebem uolucrum uenientis disgregat horor;

Vberius torrens effunditur, obice nullo

Deffendente uiam fluuioque negante meatum.

Ergo Concordes uotum curramus in unum:

Quod Natura petit, Racio commendat, Honestas

295

Approbat, immo cupit, Pietas deposcit et instat.

Nec Fronesis sola, distans, contraria, discors

Nos omnes pacis conformi lege iugatas

Diuidet in partes ut amoris uincla relaxet,

Sed pocius constans, congaudens, consona, concors,

300

In nostram mentem ueniet nec uicta labore

Cedere credatur citra preludia lucte,

Vel tumido flatu perflare superbia mentem,

Vel sibi liuor edax animi mordere recessus.

An que sola solet bona poscere, sola recidet

305

Hoc commune bonum, nostrum decus, utile uotum,

Nos omnes que sola libens et sponte mouere

In tantum deberet opus tantumque fauorem,

Si flamata minus torperet nostra uoluntas

Nec tantum uellet animus conscendere noster?»

310

Hiis uerbis accensa magis Prudencia mentem

Sistit et in certo figit uestigia mentis.

Tempestas animi moritur fluctusque recedunt,

Velle suum commune facit cum uelle sororum:

Cogitat, exquirit, studet, inuenit, eligit ergo

315

Que uia, quis callis, que semita rectius ipsam

Defferat ad superos archanaque regna Tonantis

Vtque minus possit gressus uexare uiantis

Limitis asperitas, pes scandala nesciat, immo

Vt cicius possit munus complere quod instat,

320

In quo percurrat celum, mare, sydera, currum

Imperat excudi Sapiencia nec pede lento

Affectum sequitur effectus, sed simul instant.

Nascitur effectus cum nascitur ipsa uoluntas:

Sic matri prolique simul conceditur ortus.

325

Caute, prudentes, pulcre similesque puelle

Septem, que uultum sub septem uultibus unum

Reddunt, quas facies, genus, etas, forma, potestas

Vna tenet, tenet una fides, tenet una uoluntas,

Assistunt Fronesi, Fronesis decreta sequntur,

330

Eius in obsequio semper feruere parate.

Tot dotes in eas effundunt dona Sophye

Quod sese totam Prudencia fundit in illas,

Se partitur eis, sibi thesaurizat in illis.

Sic diuisa tamen manet integra, sparsaque tandem

335

Colligitur, diffusa redit cum fenore multo.

Delegans uultus in eam mentisque latebras,

In uultu uelud in speculo chorus iste sororum

Conspicit, attendit, discit, notat atque docetur

Quicquid carta tenet, quicquid mens concipit, audet

340

Lingua loqui tantamque bibit sine fine sophiam,

Quid manus artificis, pictoris gracia, fabri

Dextera, scultoris solers industria possit:

Vt Zeuxis pingit chorus hie, ut Milo figurat,

Vt Fabius loquitur, ut Tullius ipse perorat,

345

Vt Samius sentit, sapit ut Plato, querit ut Hermes,

Diuidit ut Socrates, ut Zeno colligit, instat

Vt Brisso, studet ut Crisias, speculatur ut Argus,

Temporis excursus ut Cesar cogit, ut Athlas

Sydera perquirit, ut Zetus pondera librat,

350

Tanquam Crisippus numerat, metitur ut alter

Euclides, canit ut Phebus, cytharizat ut Orpheus,

Circinat ut Perdrix, ut Dedalus erigit arces,

Fabricat ut Cyclops, ut Lennius arma monetat,

Instruit ut Seneca, blanditur ut Appius, urget

355

Vt Chato, succendit ut Curio, uelat ut alter

Perseus, ut Crassus simulans, ut Iulius alter

Dissimulans, ut Soldius implicat, explicat idem

Vt Naso, uernat ut Stacius, ut Maro dictat,

Concipit, exponit, imitatur, gestat, adimplet

360

Mercurii sensus, nostri Demostenis iras,

Ouidii flumen, Lucani fulmen, abyssum

Virgilii, morsus Satyre, Solonis asylum.

Ergo Minerua uidens tanto splendore Sophye,

Tot donis tantisque datis splendere sorores,

365

Ordinat, iniungit, iubet, imperat, orat ut instans

Quelibet istarum comitum, comitante Sophia,

Corpore, mente, fide studeat, desudet, anhelet,

Instet et efflciat ut currus currat ad esse,

Quo terre spacium, mare, sydera, nubila, celum

370

Transeat et, trini superato cardine celi,

Scrutetur secreta Noys sensusque profundos

Hauriat et summi perquirat uelle magistri.

Vix satis expressit uotum, cum uota iubentis

Certatim complere student seseque sorores

375

Accingunt operi nec mens discordat ab actu,

Non a mente manus, sed eam delegat in actum

Affectus mentis, manus ergo predicat extra

Quod mens intus habet; sic mentis lingua fidelis

Fit manus et proprio mentem deponit in actu.

380

Harum prima studet ut themo, preambulus axi

Et quasi uenturi quedam prefacio currus,

Prodeat, ut tanti sit pars primeua laboris.

Illa uigil, studiosa, libens, attenta, laborans,

Indulgens operi, mentem deducit in actum,

385

Non habitu uilis nec uultu sordida, gestu

Degener, incompta uerbis uel barbara factis,

Sed tamen in uultu proscribit signa laboris

Pallor; sed modicus, qui non proscribit ab ore

Purpureos ignes niueique coloris honorem,

390

Cum flos uirgineus non deffloretur in illa

Nec proprium frangat Veneris fractura pudorem.

Sunt tamen in multo lactis torrente natantes.

Mamme, subducti mentite damna pudoris.

Dum suspirat adhuc lactantis ad ubera matris,

395

Infantem cibat iste cibus liquidoque fouetur,

Quem solidum non pascit adhuc, dum pocula lactis

Lactea delibat etas potuque sub uno

Et cibus et potus in solo lacte resultat.

Asperat illa manum scutica qua punit abusus

400

Quos de more suo puerilis combibit etas.

Verberibus sic asperat ubera, uerbera mollit

Vberibus. Facto pater est et mater eodem,

Verbere compensat patrem, gerit ubere matrem;

Officio scalpri seruit manus altera, dentes

405

Liberat a scabie, dum buxum dentis in ipsum

Vertit ebur rursusque suo candore uenustat;

Vel si dens aliquis aliorum de grege solus

Deuiet, excessum sub iusta lance recidit.

Infantes docet ipsa loqui linguasque ligatas

410

Soluit et in propriam deducit uerba monetam.

Candida Niliaco uestis contexta papyro

Vestit eam; forme non detrahit illa nec illi

Forma nocet. Cultus forme connubia grata

Nectunt et sese proprio uenerantur honore.

415

Vestibus hec inscripta manent, descripta resultant,

Artis gramatice uirtus, natura, potestas,

Ordo, materies, pars, finis, nomen et actor,

Officium, species, genus, instrumenta, facultas.

Illic imperium datur arti, regula regnat,

420

Exilium patitur uicium ueniamque mereri

Nescit. Gramatice paciens sine line repulsam,

Deffendens sese propria racione, figura

Excubat ante fores artis ueniamque precatur.

Ars admittit eam, ueniam largita precanti,

425

Nec fouet in gremio sed tamen sustinet illam.

Hie docet ars, monstrat racio, doctrina fatetur

Littera cur simplex, cur indiuisa uocetur,

Cur sibi mendicet elementi littera nomen,

Vel tropice soleat elementum littera dici;

430

Que pingant elementa note, que nomina signent,

Quis claudat numerus, quis congruit ordo, potestas

Que sit, et has species certo sub canone claudit.

Cur tenui deiecta sono poscencia uocem

Cetera mutescant, uerum uocalis aperte

435

Clamitet et reliquis uocis spiramina donet.

Qua racione, quibus causis H littera non sit,

Cum sibi pretendat scripturam, nomen et usum,

Sed cyphri loca possideat solumque figure

Ius sibi deffendens, elementi preferat umbram;

440

Qualiter in metro secum rixata liquescat

Vocalis uocisque suum deperdat honorem;

Qualiter in metro natiuas littera uires

Perdit et ad tempus langet proscripta potestas;

Qualiter in metro uires et iura duarum

445

Vendicet una sibi, redimendo damna sororum;

Quomodo diversas species uox induit una,

Quam gravis accentus infra demittit, acutus

Erigit, in gyrum fert circumflexus eandem;

Quidue sibi proprium deffendit littera quidue

450

Sillaba, quid proprii iuris sibi dictio seruat,

Quid proprie proprium nomen sibi vendicat, aut quid

Appropriat uerbum sibi, quid pronomen adoptat,

Quid relique partes proprio sibi iure reseruant,

Quid nomen proprie designat, quid peregrine

455

Insinuat, quid uerba notant, pronomina signant;

Cum subiecta notent, cur sic pronomina forme

Dedignantur opem, cur demonstracio sola

Subueniat formeque uicem compenset in illis;

Qua racione regat pars partem quaue regatur,

460

Cur nomen substans aliis, uel cetera pingens,

Materie gerat officium formamque figuret

Verbi, cur redeat in se, cur transeat actus

Fedus amicicie, cur uerbis nomina seruant

Et uerbo iunctum soluat sua federa nomen,

465

Que nisi conueniant oracio muta iacebit

Nec plenos sensus uox decurtata loquetur;

Cur, partem capiens ab utroque, rependat utrinque

Dictio quod debetur ei, sic reddit utrumque

Quod neutrum, mediumque tenens mediatur utrinque;

470

Cur relique partes istas uenerentur et istis

Sese summittant nec eis seruire recusent.

Hec artis series seriatim picta propinat

Delicias oculis et menti fercula donat,

Nam pictor predoctus eam descripserat, immo

475

Plus pictore potens, picturaque clamitat illum.

Aggrediens proprium uirgo prefata laborem,

Non honeris concussa metu, non fracta labore,

Ad proprium desudat opus multumque rebellis

Materies tandem sequitur superata uolentem.

480

Nam predicta iacent ad tempus et ocia seruant

Instrumenta quibus pueriles excolit annos

Et mentita fabrum, fabrilibus utitur armis,

Materie fluxum superat cogitque negantem

Materiam seruire sibi lignique rigorem

485

Edomat et lignum themonis ymagine uestit.

Hie ortu cultura nouo uitaque decenti

Gramatice locat artifices et uiuere cogit;

Illic Donatus rector, patronus et heres,

Gramatice precepta docens uiciumque recidens,

490

Doctrina, uerbis, studio, racione, figura

Ampliat, extollit, ditat, deffendit, honestat

Gramaticam nomenque sibi speciale meretur

Vt non gramaticus dicatur, at emphasis ipsam

Gramaticam uocat hunc, signans sub nomine numen.

495

Noster Aristarcus donaria fundit in artem

Gramaticam, cujus thesauros ampliat, auget

Diuitias uiresque suos mensurat in illa.

Partes grammatice dissutas cogit in unum

Dindimus et propriis describit singula formis.

500

Gramatice tractus pertractat apostata noster,

Pigrius in dictis torporis somnia passus;

In scriptis errans propriis, aut hebrius esse,

Aut magis insanus, aut dormitare putatur.

Claudicat ille fide, ne fama claudicet eius

505

Tractatus, uenditque fidem, ne premia libri

Depereant, erratque fides, ne rumor aberret.

Solos artifices quos fama beauit adulta

Laude nec a fama discessit gloria facti,

Hec scriptura tenet, minime dignata fateri

510

Gramaticos humiles, qui sola cortice gaudent,

Quos non dimittit intus pinguedo medulle:

Si foris exposcunt framenta, putamine solo

Contenti, nequeunt nuclei libare saporem.