Anticlaudianus sive

De officiis viri boni et perfecti

1182/83

___________________________________________________

Liber quintus

Lucis inoffense spacium fontemque nitoris,

Quo radiant stelle, quo certant fulgure multo

Astra poli propriumque diem sine fine perhennant,

Quo celi faciem depingunt sidera, uirgo

5

Exhilarata subit, hausto pro parte laboris

Pondere, letaturque poli perflata sereno.

In stellis ibi preradiant celoque fruuntur

Quos uel fama deos facto, uel fabula uerbo

Effinxit, retinentque sibi sine munere nomen.

10

Hic nouus Alcides celo summittitur, illic

Perseus ardentis gladio metit ora Meduse;

Illic ense carens, ensem mentitur Orion,

Sub pugne facie sine bello bella minatur

Emoniusque senex, archu dictante, sagitam

15

Excitat ad motum, nullo tamen illa uolatu

Effugit, aut monitus arcus euadit eundo.

Hic proles Ledea micat nec pignus amoris,

Quem prius in terris gessit, deponit in astris.

Vertitur in sidus, stellatus sidere fame,

20

Hic cuius dono medicine stella caducis

Illuxit, contra morbos dans arma salutis.

Ablatos redimit uultus et damna pudoris

Parrasis in celum translata; repensat eidem

Iupiter ablatum florem, pro flore pudoris

25

Eterno largitus ei florere nitore.

Preterea uariis stellis inscribitur aula

Celi, quas uario titulauit nomine quondam

Musa poetarum, ueri sub ymagine ludens.

Signorum duodena cohors prefulget in astris,

30

Ex quo fulgore nitens infraque relinquit

Stellarum uulgus reliquasque superuenit astro.

Hic ardet Cancer, urit Leo, Virgo resultat.

Equat Libra diem, crudescit Scorpius, alget

Chyron, Capra riget, diffunditur Vrna, madescunt

35

Pisces, exultat Aries, vexilla gerendo

Veris, preradiat Taurus Geminique Latones.

Hanc celi speciem Fronesis delibat ocellus,

Quam penetrare nequit uisus notamque requirit

Materiem tanteque stupet miracula lucis.

40

Postquam celestes aditus celique profundum

Astrorumque uagos reditus emensa reliquit,

Inque supercilio mundi stetit anxia, mente

Fluctuat, in uarios motus deducitur; heret

Mens animusque fluit, dubitat cum mente uoluntas

45

Ipsa nec in certo defigitur anchora mentis.

Namque timet dubitatque, timens ambage locorum

Seduci, quos ulterius uia porrigit anceps;

Que nullos hominum gressus uolucrumque uolatus

Noscit, ab incursu rerum strepituque uiantum

50

Funditus excipitur, nullo uexata tumultu.

Hic hominis gressus nutans peccaret eundo,

Hebrius erraret pes ipse pedisque lucerna

Occia uisus hebens ageret, pedibusque negaret

Ducatum, lumenque foret sub lumine cecum,

55

Non quod regnet ibi noctis caligo, sed illam

Emphatice lucis splendor purgatus inungit.

Difficilis conscensus ad hanc facilisque recessus,

Accessus paucis, casus patet omnibus, in quam

Vix aliquis transire ualet, ualet omnis ab illa

60

Declinare uia, que paucis peruia multis

Clauditur, arta nimis uirtuti, larga ruine:

Non huc nobilitas generis, non gracia forme,

Non gaze deiectus amor, non gloria rerum,

Non mundanus apex, non uirtus corporis, audax

65

Improbitas hominis, preceps audacia tendit,

Sed solum uirtus animi, constancia mentis

Factaque nobilitas, non nata sed insita menti,

Interior species, uirtutum copia, morum

Regula, paupertas mundi, contemptus honoris.

70

Difficiles igitur aditus facilemque ruinam

Cum Fronesis uideat, magno succenditur estu

Sollicite mentis, uictique labore iugales

Nec iuga ferre uelint nec soluere iura magistre,

Ignarique uie, callem mirentur ineptum

75

Gressibus, et pedibus gradiendi iura negantem;

Non Racio sursum deflectere possit habenas,

Quas retinent instanter equi domineque repugnant

Effrenes, ultraque negant seruire jubenti.

Dum mentem Fronesis anceps sentencia motus

80

Distrahit in uarios nec pretemptare locorum

Abdita sola potest, nisi quis premonstret eidem,

Vel conducat eam, gressum moderatus euntis.

Ecce puella poli residens in culmine, celum

Despiciens, sursum delegans lumina, quiddam

85

Extramundanum toto cognamine uisus

Vestigans, nil corporeum uenata sed ultra

Transcendens, incorporei scrutata latentem

Causam, principium rerum finemque requirens,

Visibus offertur Fronesis, uisumque nitore

90

Luminis offendens, mentem nouitate relaxat.

Nec mirum quoniam tanto fulgore decoris

Preminet ut Stellas preditet fulgure, lumen

Lumine multiplicans et lucem luce, nec ipsi

Lumen adoptiuum largiri censet Olimpo.

95

Nil terrestre gerens facie, nil ore caducum

Insinuans, mortale nichil genitumque puelle

Demonstrat facies, tantum celeste quod offert

Forma puellaris. Hanc argumenta decoris

Esse deam monstrant, instancia nulla refellit

100

Quod decor ipse probat faciesque simillima celo.

Inflammat diadema caput quod, lampade multa

Gemmarum radians, auro flammatur et extra

Scintillans, lapidum duodeno sidere fulget.

Librum dextra gerit, sceptrum regale sinistra

105

Gestat et ad librum plerumque recurrit ocellus;

Sed raro tendit ad uirgam, tandemque reuertens

Circuit ille manum solers, ne leua uacillet,

Succumbens honeri uirge, sceptrumque resignet.

Claudit eam uestis auro perfusa, refulgens

110

Argento, plus ueste decens habituque decenti

Gracior et puro celi fulgencior astro,

Quam diuina manus et solers dextra Minerue

Texuit, ut forme nobis exponit honestas.

Hie archana Dei, diuine mentis abyssum

115

Subtilis describit acus formaque figurat

Informem, locat immensum monstratque latentem.

Incirconscriptum describit, uisibus offert

Inuisum, quod lingua nequit pictura fatetur:

Quomodo Nature subiectus sermo stupescit,

120

Dum temptat diuina loqui, uiresque loquendi

Perdit et ad ueterem cupit ille recurrere sensum,

Mutescuntque soni, uix barbutire ualentes,

Deque suo sensu deponunt uerba querelam;

Qualiter ipse Deus in se capit omnia rerum

125

Nomina, que non ipsa Dei natura recusat,

Cuncta tamen, mediante tropo, dictante figura

Concipit et uoces puras sine rebus adoptat.

Ens iustus sine iusticia, uiuens sine uita,

Principium sine principio, finis sine fine,

130

Immensus sine mensura, sine robore fortis,

Absque uigore potens, sine motu cuncta gubernans,

Absque loco loca cuncta replens, sine tempore durans,

Absque situ residens, habitus ignarus habendo

Cuncta simul, sine uoce loquens, sine pace quietus,

135

Absque nouo splendore nitens, sine luce choruscans.

Nec solum iustus uera racione, sed ipsa

Iusticia est, non solum lucidus ipse, sed ipsa

Lux est nocte carens, nec solum nomine solo

Dicitur immensus, uerum mensura caduca

140

Singula describens et certis finibus aptans,

Nec fortis sola dicti racione sed ipsum

Robur subsistit, eterno robore nitens.

Solus iure potens, qui summa potencia solus

Cuncta potest, a quo procedit posse potentum,

145

Nec solum loca cuncta replet, sed singula solus

Infra se claudit, quasi meta locusque locorum.

Hic legitur tamen obscure tenuique figura

Qualiter una, manens, simplex, eterna potestas,

Fons, splendor, species, uia, uirtus, finis, origo,

150

Ingenitus genitor, uiuens Deus, unicus auctor,

Unus in usya, personis trinus, in uno

Vnicus esse manet, quem trina relacio trinum

Reddit et in trino manet unus, trinus in uno.

Qua racione Patris speculum, lux, splendor, ymago,

155

Filius est a Patre Deo Deus unus et idem,

Principium de principio, de lumine lumen,

Sol de sole micans, splendor productus ab igne,

A simili similis, a uero uerus, ab uno

Vnus, ab eterno nascens eternus, ab equo

160

Equalis, bonus a summo, sublimis ab alto;

Qualiter ardor, amor, concordia, forma duorum

Spiritus est, in quo proprie Pater oscula proli

Donat et in nato sese Pater inuenit, in quo

Se uidet ipse parens, dum de se nascitur ipse

165

Alter et in genito splendet gignentis ymago.

Cultibus hiis afflata poli regina caduca

Deserit atque Dei secretum consulit, heret

Diuinis, mentem terrenis exuit, ipsam

Haurit mente Noym, diuini fluminis haustu

170

Ebria, sed pocius dicatur sobria, namque

Ebrietas nascens ex tali nectare, plena

Sobrietate uiget nec mentem cogit ab usu

Degenerare suo, uerum generosius ipsam

Erigit, elimans nostre contagia sordis.

175

Hanc humilis gressu, uultu submissa, modesta

Gestibus assequitur Fronesis primoque salutem

Delibans, tali pingit concepta loquela:

«O regina poli, celi dea, filia summi

Artificis, facies nec enim diuina caducam

180

Te docet, aut nostri generis defflere litturam,

Quam probat esse deam uultus sceptrumque fatetur

Reginam natamque Deo tua gloria monstrat,

Cui superum sedes, celi uia, limes Olimpi,

Extramundanus orbis regioque Tonantis

185

Tota patet, soliumque Dei fatumque quod ultra est,

Me moderare uagam, stupidam rege, siste timentem

Indoctamque doce, fluitantem corripe, tristem

Letifica, gaudens peregrine consule, ceptum

Perfice, nutantem firma, succurre cadenti;

190

Nam uaga sum, tremebunda, stupens, indocta, laborans,

Defficiens, ignara loci, peregrina, fatiscens;

Que, nitens superare polos sedesque supernas

Inuadens, penetrale Dei talamumque Tonantis

Consiliumque Iouis nutans, uaga, sola pererrans,

195

Aggredior, celique uias pertempto latentes.

Nec tamen inconstans, preceps, improuida, casu

Precipitante uias, istos inuado labores;

Sed precibus cedens et tandem uelle coacta

Nature monitu, Virtutum numine, nutu

200

Precipue Racionis ad hoc ego mittor, ut ipsa

Nature summo presentem uota Tonanti.

In multis errare manum Natura recordans,

Erratum reuocare uolens culpasque priores

Tergere, uel ueteres operis nouitate beati

205

Excusare notas, hominem formare, beatum

Cudere, perfectum complere, creare modestum

Temptat, quo possit ueteres uelare reatus,

Erranti mundo dans de tot milibus unum,

Qui rectum sibi deffendat, scrutetur honestum,

210

Damnet avariciam, diffundat munera, curet

Excessus, medium teneat, proscribat abusus.

Nec sine consiliis, nutu, moderamine, uoto

Virtutum discernit opus, sed tota sororum

Concio conceptus assensu nutrit eodem.

215

Sed quoniam tantum circa terrena potentis

Nature uiget officium languetque potestas,

In superis nil iuris habens animamque creare

Nescia, quam sola pictoris dextra superni

Format et in nullo Nature iura requirit,

220

Hac racione diu nitens multumque reluctans,

Huc agor et superos perquiro sola recessus,

Quo possim conferre Deo quod concipit ipsa

Nature racio, quod uirtus optat, ut ipsum

Velle Dei nostrum confirmet uelle precesque

225

Audiat et nostris aspiret gracia uotis:

Vt diuina manus animam demittat ab alto,

Que sit mente sagax, uirtute referta, pudore

Predita, presignita fide, pietate refulgens,

Que, carnis uestita toga, sic uisitet orbem

230

Quod facinus redimat pietas uirtusque reatum,

Incestumque pudor, fraudem ius, gloria casum,

Quod superet terrena domus, uis terrea, uestis

Corporee masse, corpus mortale, potentis

Nature ducatur opus, sic dote beatum

235

Multiplici, nullo fraudatum munere forme,

Vt jam corporeum non dedignetur habere

Spiritus hospicium nec tantus defleat hospes

Hospicii tabem, sed carnis regnet in aula.

Ergo mihi describe uiam qua callis ad arcem

240

Superni Iouis erigitur, nec deuia passim

Errabunda ferar, nec nostrum deuius error

Propositum perdat, uiduans mercede laborem.»

Hiis uerbis gauisa, poli regina benigno

Reddidit affatu quod se preberet eunti

245

Consortem callisque ducem gressusque magistram.

Sed soli Fronesi ducatum spondet et ipsi

Consulit instanter, precepti robur eidem

Consilio miscens, ut currum deserat, ipsos

In celo deponat equos comitemque relinquat

250

Inferius, que sit stabilis custodia tanti

Depositi, currum sistens frenansque iugales,

Ne si currus, equi, Racio nitantur in altum

Tendere, nec talem dignetur habere uiantem

Semita celestis, alios experta meatus,

255

Erret equs, nutet Racio currusque uacillet.

Explentur mandata dee uotisque fauetur;

Stat Racio, sistuntur equi, quadriga quiescit.

Omnibus exclusis, solum regina secundum

Consorti concedit equm, qui parcius ipsum

260

Admiretur iter nec multum deneget ipsos

Ascensus, fractus freni melioris habena.

Fertur equo Fronesis, se fert regina, uolatu

Fertur equs, dea certat equo gressuque uolantem

Preuenit et comiti pretemptat preuia gressum.

265

Hactenus insonuit tenui mea Musa susurro,

Hactenus in fragili lusit mea pagina uersu,

Phebea resonante cheli; sed parua resignans,

Maiorem nunc tendo liram totumque poetam

Deponens, usurpo michi noua uerba prophete.

270

Celesti Muse terrenus cedet Apollo,

Musa Ioui, uerbisque poli parencia cedent

Verba soli, tellusque locum concedet Olimpo.

Carminis huius ero calamus, non scriba uel actor,

Es resonans, reticens scriptoris carta, canentis

275

Fistula, sculptoris scalprum uel musa loquentis,

Spina rosam gestans, calamus noua mella propinans,

Nox aliunde nitens, lucteum uas, nectare manans.

Summe parens, eterne Deus uiuensque potestas,

Vnica forma boni, recti uia, limes honesti,

280

Fons ueri, sol iusticie, pietatis asylum,

Principium finisque, modus, mensura, sigillum,

Rerum causa, manens racio, noys alma, sophya

Vera, dies uerus, lux nescia noctis, origo

Summa, decor mundi perfectus, uita perhennis,

285

Nata regens, uentura serens, nascencia seruans,

Omnia sub numero claudens, sub pondere sistens

Singula, sub stabili mensura cuncta choercens,

Qui rerum species et mundi sensilis umbram

Ducis ab exemplo mundi mentalis, eumdem

290

Exterius pingens terrestris ymagine forme,

Qui ueterem massam de uultus sorde querentem

Inuestis meliore toga, formeque sigillo

Signans, excludis nexu mediante tumultum.

Efficiens causa, qui rem producis ad esse,

295

Formalis, dum pingis eam, finalis in esse,

Dum rem conseruans certo sub fine cohartas,

Tu mihi preradia diuina luce meamque

Plenius irrorans diuino nectare mentem,

Complue, terge notas animi, tenebrasque recindens

300

Discute meque tue lucis splendore serena.

Tu repara calamum, purga rubigine linguam,

Da bleso tua uerba loqui mutoque loquelam

Prebe, da fontem sicienti, dirige callem

Erranti, due nauta ratem portumque timenti

305

Dona, celesti perflans mea carbasa uento.

Jam Fronesis, dictante dea, superauerat arces

Sydereas, callemque nouum nodosque uiarum

Mirans, que tante quereretur pondera molis,

Ni proprios uisus rerum nouitate foueret

310

Et proprii partem ferret regina laboris.

Dum transit, miratur aquas, quas federat igni

Indiuisa loci series, nec flamma liquorem

Impedit, aut flamme certat liquor ille repugnans,

Sed pocius sua deponunt certaminis arma.

315

Nec iam natiuos querunt memorare tumultus

Quos ligat assensus discors, discordia conchors,

Pax inimica, fides fantastica, falsus amoris

Nexus, amicicia fallax, umbratile fedus.

Figit in hiis uisum mentemque Sophia, sagaci

320

Perquirens animo quis pacem fecit adesse,

Pax ubi nulla manet; quis Martem iussit abesse,

Mars ubi iura tenet; quis fedus nexuit illic,

Fedus ubi nullum; quis pacem miscuit ire,

Litigio fedus, liti coniunxit amorem.

325

Alcius inquirit Fronesis, feruencius instans,

An liquor iste fluat, sibi quem uicina maritat

Flamma poli flammeque truces contemperat iras;

An nebule faciem gestans formamque uaporis,

In speciem nubis expassus, in ethere summo

330

Pendeat et donet sicienti pocula flamme;

An glaciem gerat in specie reddatque figuram

Cristalli perdatque suum liquor ipse liquorem.

Sed tamen a Fronesi uiua racione probatur

Quod nullos illic possit torquere recursus

335

Humor nec proprio ualeat discurrere fluctu,

Cum gremium nullus ibi prebeat alueus illi,

Nec matrix terrena sinus expendat eidem,

Nec centrum repetens, natiuo pondere tractus,

Humor ad ima ruat, proprie grauitatis amicus,

340

Descensum cum flamma neget, sursumque manere

Cogat aquas, supraque liget quasi carcere clausas.

Nam qui furtiuo lapsu quasi nesciat ignis

A superis rorem descendere, sompniat ille

Philosophus, racione caret falsumque prophetat,

345

Occia sectatur, nubes et inania captat,

In scirpo nodum querens, in lumine fumum,

In piano scrupulum fingens, in luce tenebras.

Hac eciam racione probat quod nullus ibidem

Exalat uapor in nebulas, nec pendulus humor

350

Ethera uelat aquis, ubi nullas euomit auras

Terra, nec ignis ibi suspendit in ethere nubes.

Ex hiis concludit Fronesis quod celicus humor

Cristalli retinet speciem glaciemque figurat.

Que glacies, ignara gelu nec conscia brume,

355

Estatem magis agnoscit celique calores,

Ad uultus ignis minime dignata liquari.

Hoc solo magis illa stupet meliusque mouetur,

Qua nexus mediante fide, quo federe pacis

Frigida conueniunt calidis, fluitancia pigris.

360

Hic ubi nullus adest pacis mediator et omne

Fedus abest extrema ligans, quod pace reperta

Deleat hostiles rixas pugnamque recidat,

Defficit inquirens, querendo uincitur illa;

Quesitu superata suo sed uicta querelis

365

Deffectus queritur proprios; sic ista querela

Questio fit, Fronesi suspiria sola relinquens.

Nec mirum si cedit ad hec Prudencia, que sic

Excedunt matris Nature iura, quod eius

Exuperant cursus, ad que mens defficit, heret

370

Intellectus, hebet racio, sapiencia nutat,

Tullius ipse silet, mutescit musa Maronis,

Languet Aristotiles, Ptholomei sensus obumbrat.

Vlterius producit iter Prudencia, gressum

Informans gressu comitis, tandemque labore

375

Magno, multiplici nisu, cognamine multo

Ascendit loca leticie, loca plena fauoris,

Celesti loca grata Deo, loca grata Tonanti.

Hic risus sine tristicia, sine nube serenum,

Delicie sine deffectu, sine fine uoluptas,

380

Pax expers odii, requies ignara laboris,

Lux semper rutilans, sol ueri luminis, ortus

Nescius occasus, gratum sine uespere mane;

Hic splendor noctem, sacies fastidia nescit;

Gaudia plena uigent, nullo respersa labore.

385

Non hic ambiguo graditur Fortuna meatu,

Non risum lacrimis, aduersis prospera, leta

Tristibus in firmans, non mel corrumpit aceto,

Aspera commiscens blandis, tenebrosa serenis,

Connectens luci tenebras, funesta iocosis,

390

Sed requies transquilla manet, quam fine carentem

Fortune casus in nubila uertere nescit.

Hic sua preradiat celestis regia solis,

Que sordes hominum, mundi contagia spernit.

Extramundanus orbis mundique beata

395

Porcio, munda magis quam mundus, purior ipso

Puro, lucidior claro, fulgencior auro,

Que blando splendore micat, que fulgurat igne

Innocuo, feruore carens, fulgoris habundans,

Blandicias splendoris habens, feruoris haborrens

400

Nequiciam, splendore fouet nec uerberat estu.

Hic ignis minus igne calet, plus igne nitescit,

Sicque manens unus minor est et maior eodem.

Sed quoniam totus scintillat in igne beato

Hic locus et flamme nutu blanditur amico,

405

Censetur polus empireus cui flamma benignis

Ignibus arridet aulamque nitoribus ornat.

Hic habitant ciues superi proceresque Tonantis,

Angelici cetus diuinaque numina, mundi

Rectores, turme celestes, agmina celi,

410

Excubie nostri, uarius quos diuidit ordo,

Munus et officium, uirtus diuersa, potestas

Plurima dissimilisque gradus, distancia facti.

Hic ardent Seraphin, flammata calore superne

Lucis et eterni solis radiata nitore.

415

Diuini fontis Cherubin saciata liquore,

Plus sapiunt mentique Dei perfectius herent,

Inque Tronis censura Dei librata resultat,

In quibus ipse Deus residens examina librat.

Nomen ab officio Dominancia numina sumunt,

420

Que sicut superis cedunt, sic ceditur ipsis

A reliquis, pariterque iubent parentque iubenti.

Princeps turma suos disponit in ordine ciues

Atque suis uotis astringit uota suorum.

Aeris istius rectores, immo tyrannos

425

Turba Potestatum uincit celestibus armis.

Legibus occurrunt Nature iuraque soluunt

Virtutes, formisque nouis antiqua reformant.

Mistica denudat, aperit secreta, reuelat

Abdita queue magis latitant archangelus orbi

430

Nunciat et celi pandit misteria terris.

Maior in obsequiis sed ei uirtutibus impar,

Angelice plebis exercitus omnibus istis

Persoluit ius obsequii mundoque minora

Predicat et uarios nobis discurrit in usus.

435

Hic ciues habitant suppremi regis in urbe.

Ciuibus hiis seruanda datur respublica celi,

Inter quos hec lex sanctitur ut imperet unus,

Hic operetur agens, reliquis obtemperet ille.

Quilibet in libro diuine mentis agenda

440

Discit ibique legit que sint uentura, Deumque

Consulit, in speculo deitatis singula cernens:

Non solul tantam sibi uendicat angelus urbem.

Hic habitat quem uita deum uirtusque beatum

Fecit et in terris meruit sibi numen Olimpi,

445

Corpore terrenus, celestis mente, caducus

Carne, Deus uita, uiuens diuinitus, extra

Terrenum sapiens, intus diuina repensans;

Quem non erexit fastus, non gloria rerum,

Non mundi deiectus amor, non lubrica fregit

450

Luxuries, non luxus opum, non ardor habendi

Succendit, non liuor edax, non anxia fedat

Pestis auaricie, non laudis ceca cupido,

Sed pocius donauit eum Prudencia, mundi

Contemptus, rerum paupertas arctaque uictus

455

Regula, despectus carnis, deiectio uite;

Qui calcauit opes animo uictore, malignum

Deiecit carnemque sibi seruire coegit.

Cetibus angelicis tales ascribit honestas

Vite, uirtutis meritum mercesque laboris,

460

Quos uel uirgineus candor uel purpura uestit

Martirii, uel doctoris sua laurea ditat,

Vel quos aureole munus non excipit, omnes

Laurea communi fretos mercede coronat.

Cum sint diuersi merito meritique resultet

465

Splendor inequalis, lux dispar, gaudia cunctis

Equa manent risusque pares, ubi dissona merces.

Nec mirum si leticie par gracia cunctos

Expectat, quibus una datur pro munere uita,

In quibus ipse Deus est omnibus omnia, donum

470

Et donans, uni dans plurima, pluribus unum.

Hic superos ciues proprio precellit honore

Virgo que proprium pariendi lege pudorem

Non perdens, matris meruit cum uirgine nomen,

In qua concordant duo nomina, lite sepulta,

475

Que secum pugnare solent litesque mouere,

Nec iam discordant mater uirgoque, sed ipsis

Litibus exclusis, se pacis ad oscula uertunt.

Hic natura silet, logice uis exulat, omnis

Rethorice perit arbitrium racioque uacillat.

480

Hec est que miro diuini muneris usu

Nata patrem natumque parens concepit, honorem

Virgineum retinens nec perdens iura parentis,

In cuius uentris thalamo sibi summa parauit

Hospicium deitas, tunicam sibi texuit ipse

485

Filius artificis summi, nostreque salutis

Induit ipse togam, nostro uestibus amictu.

Hec est stella maris, uite uia, porta salutis,

Regula iusticie, limes pietatis, origo

Virtutis, uenie mater thalamusque pudoris,

490

Ortus conclusus, fons consignatus, oliua

Fructiferans, cedrus redolens, paradisus amenans,

Virgula pigmenti, uinaria cella, liquore

Predita celesti, nectar celeste propinans,

Nescia spineti florens rosa, nescia culpe

495

Gracia, fons expers limi, lux nubila pellens,

Spes miseris, medicina reis, tutela beatis,

Proscriptis reditus, erranti semita, cecis

Lumen, deiectis requies, pausacio fessis.

Hec est que primos casus primeque parentis

500

Abstersit maculas, uincens uirtute reatum,

Diruta restituens, reddens ablata, rependens

Perdita, restaurans amissa, fugata repensans,

Post uespertinos gemitus noua gaudia donans,

Post mortis tenebras uite nouitate relucens;

505

Cuius ad aduentum redit etas aurea mundo,

Post facinus pietas, post culpam gracia, uirtus

Post uicium, pax post odium, post triste iocundum.

Vt rosa spineti compensat flore rigorem,

Vt dulcore suo fructum radicis amare

510

Ramus adoptiuus redimit, sic crimina matris

Ista luit, matrem facit sua nata renasci,

Vt sic munda ream, corruptam uirgo, pudica

Effrontem, miseram felix humilisque superbam

Abluat et uite pariat sua filia matrem.

515

Huius ab imperio celestis curia pendet,

Huius ad imperium deuota mente parata,

Cum qua celestis regni moderatur habenas,

Qui pater et proles eiusdem, natus et actor

Cuncta regit, sine fine regens, quo rege triumphat

520

In celo miles, in terris militat exul.

Hic est qui carnis intrans ergastula nostre,

Se pena uinxit ut uinctos solueret, eger

Factus ut egrotos sanaret, pauper ut ipsis

Pauperibus conferret opem, deffunctus ut ipse

525

Vita donaret deffunctos, exulis omne

Passus ut exilio miseros subduceret exul.

Sic liuore perit liuor, sic uulnere uulnus,

Sic morbus damnat morbum, mors morte fugatur,

Sic moritur uiuens ut uiuat mortuus, heres

530

Exulat ut seruos heredes reddat, egenus

Fit diues pauperque potens, ut ditet egenos.

Sic liber seruit ut seruos liberet, imum

Summa petunt ut sic ascendant infima summum.

Vt nox splendescat, splendor tenebrescit, eclipsi

535

Sol uerus languescit, ut astra reducat ad ortum,

Egrotat medicus, ut sanet morbidus egrum.

Se celum terre conformat, cedrus ysopo,

Ipse gigas nano, fumo lux, diues egeno,

Egroto sanus, seruo rex, purpura sacco.

540

Hic est qui nostram sortem miseratus, ab aula

Eterni patris egrediens, fastidia nostre

Sustinuit sortis, sine crimine criminis in se

Deffigens penas et nostri damna reatus.